Importet e duhanit, në kulmin historik, Paradoksi: Çmime në rritje, konsum i qëndrueshëm
Vlera e importeve të duhanit ka arritur nivele rekord, ndërsa sasia mbetet pothuajse e pandryshuar, duke reflektuar rritje të fortë të çmimeve dhe elasticitet të ulët të konsumit.
Sipas të dhënave të INSTAT, importet e duhanit kanë arritur në nivelet më të larta historike për nga vlera. Në vitin 2024, importet u vlerësuan në rreth 11.8 miliardë lekë, ndërsa në vitin 2025 kjo shifër u rrit në mbi 13 miliardë lekë. Krahasuar me vitin 2005, kur importet ishin vetëm 4.8 miliardë lekë, vlera e tyre është pothuajse trefishuar brenda dy dekadash.
Rritja është bërë veçanërisht e fortë pas vitit 2020, duke sinjalizuar një përshpejtim të qartë të kostos së produkteve të importuara të duhanit dhe një zhvendosje strukturore të tregut.
Sasia e importuar mbetet e qëndrueshme
Ndryshe nga vlera, importet e shprehura në peshë nuk tregojnë një rritje të jashtëzakonshme. Në vitin 2024 u importuan rreth 3,470 tonë duhan, ndërsa në vitin 2025 pesha neto arriti në 3,740 tonë. Këto nivele janë të krahasueshme me vitet e mëparshme dhe nuk përbëjnë rekord historik.
Në disa vite të mëhershme, si 2008 apo 2010, importet e shprehura në kilogramë kanë qenë madje më të larta se sot. Kjo tregon se rritja e importeve në vlerë nuk vjen nga shtimi i sasisë së konsumuar.
Çmimi për kilogram në nivele rekord
Treguesi kryesor që shpjegon këtë diferencë është çmimi mesatar për kilogram. Në vitin 2024, çmimi i importit të duhanit arriti në rreth 3,404 lekë për kilogram, ndërsa në vitin 2025 u rrit më tej në afro 3,497 lekë për kilogram, niveli më i lartë i regjistruar ndonjëherë.
Për krahasim, në vitin 2005 çmimi mesatar ishte rreth 1,200 lekë për kilogram, ndërsa në vitin 2015 rreth 2,356 lekë. Brenda 20 vitesh, çmimi mesatar i importit për kilogram është pothuajse trefishuar.
Pse rriten çmimet, por jo konsumi
Nga këndvështrimi ekonomik, kjo prirje shpjegohet nga disa faktorë të kombinuar. Së pari, rritja graduale e akcizës dhe e barrës fiskale mbi produktet e duhanit ka ndikuar drejtpërdrejt në rritjen e çmimeve të importit.
Së dyti, struktura e importeve është zhvendosur drejt produkteve me vlerë më të lartë, përfshirë marka premium dhe produkte të përpunuara të duhanit, të cilat kanë kosto më të lartë prodhimi dhe tregtimi. Së treti, inflacioni i importuar dhe rritja e kostove ndërkombëtare të transportit pas vitit 2020 kanë ushtruar presion shtesë mbi çmimet.
Elasticitet i ulët i kërkesës për duhanin
Një faktor tjetër vendimtar është elasticiteti i ulët i kërkesës për duhanin. Edhe pse konsumatorët mund të reduktojnë pjesërisht sasinë e konsumuar, ata priren të pranojnë çmime më të larta, duke e mbajtur vlerën totale të tregut në rritje.
Kjo shpjegon pse importet në kilogramë mbeten relativisht të qëndrueshme, ndërsa vlera e tyre rritet ndjeshëm, duke krijuar paradoksin e një tregu me çmime në rritje, por konsum pothuajse të pandryshuar.
