Çmimet dhe lloji i makinave, pse na dëmton më shumë se gjithë Europa shtrenjtimi i naftës

Rritja e çmimeve dhe varësia e lartë nga makinat me naftë e bëjnë ekonominë shqiptare më të ekspozuar ndaj krizave energjetike.

Çmimi i naftës në Shqipëri është rritur ndjeshëm gjatë muajit mars, duke arritur në rreth 224 lekë për litër, nga 170–175 lekë në fund të shkurtit, një rritje prej afro 30%. Kjo lëvizje pasoi rritjen e çmimit të naftës në tregjet ndërkombëtare, ku treguesi Brent u ngjit nga 65–70 dollarë për fuçi në mbi 100 dollarë.

Megjithatë, ndikimi në Shqipëri rezulton më i fortë se në shumicën e vendeve europiane, për shkak të disa faktorëve strukturorë që e bëjnë ekonominë më të ndjeshme ndaj luhatjeve të energjisë.

Nafta shumë e shtrenjtë në raport me të ardhurat

Në vlerë absolute, çmimi i naftës në Shqipëri renditet ndër më të lartët në botë. Sipas të dhënave ndërkombëtare, vendi pozicionohet në vendet e para për çmimin për litër, në nivele të ngjashme me ekonomi shumë më të zhvilluara si Zvicra apo Holanda.

Por diferenca kryesore qëndron tek fuqia blerëse. Në raport me të ardhurat, nafta rezulton shumë më e shtrenjtë për shqiptarët, duke qenë deri në disa herë më e kushtueshme sesa në vendet e zhvilluara.

Një faktor kyç mbetet pesha e lartë e taksave. Në Shqipëri, taksat përbëjnë rreth 53% të çmimit final të naftës, ndërsa në vendet e rajonit kjo peshë është dukshëm më e ulët, duke e bërë çmimin për konsumatorin më të përballueshëm.

Varësia e lartë nga makinat me naftë

Një tjetër arsye thelbësore është struktura e flotës së automjeteve. Sipas të dhënave zyrtare, rreth 70% e mjeteve që qarkullojnë në Shqipëri përdorin naftën si lëndë djegëse, një nga përqindjet më të larta në Europë.

Në total, mbi 1 milion automjete janë aktive në vend, ku rreth 732 mijë janë me naftë, ndërsa vetëm rreth 20% përdorin benzinë dhe një pjesë e vogël funksionon me gaz ose energji elektrike.

Krahasuar me Bashkimin Europian, ku vetëm rreth 40% e flotës është me naftë dhe trendi është në rënie, Shqipëria vijon të mbetet e varur nga ky burim energjie.

Tranzicioni energjetik mbetet i ngadaltë

Edhe pse numri i makinave elektrike është në rritje, pesha e tyre mbetet minimale, me rreth 1.3% të totalit. Ndërkohë, në vendet europiane, pjesa e mjeteve elektrike dhe hibride po rritet me ritme të shpejta.

Edhe regjistrimet e reja në Shqipëri vijojnë të dominohen nga makinat me naftë, me rreth 60% të tyre në fillim të vitit 2026, një tregues që tregon se tranzicioni drejt alternativave më të pastra dhe më pak të kushtueshme është ende i ngadaltë.

Efekt zinxhir në ekonomi

Rritja e çmimit të naftës ndikon drejtpërdrejt në kostot e transportit dhe logjistikës, duke u reflektuar në çmimet e mallrave dhe shërbimeve. Në një ekonomi ku përdorimi i naftës është i lartë, ky efekt përhapet më shpejt dhe më gjerë, duke rënduar buxhetet familjare dhe aktivitetin e bizneseve.

Deri tani, ndërhyrjet e qeverisë kanë qenë të kufizuara, si ulja e përkohshme e akcizës me 20%, e cila ka amortizuar vetëm pjesërisht rritjen e çmimit. Ndërkohë, mekanizmat e kontrollit të tregut kanë pasur ndikim të kufizuar në frenimin e shtrenjtimit.

Situata mbetet e pasigurt, ndërsa zhvillimet në tregjet ndërkombëtare dhe tensionet gjeopolitike pritet të vijojnë të ndikojnë në çmimet e energjisë dhe në ekonominë vendase.

Burimi: Monitor

Më të lexuarat