Investimet e huaja në rajon drejt prodhimit, ndërsa Shqipëria drejt pronave të paluajtshme
Banka Botërore evidenton një ndarje të qartë në rajon, ku disa vende po forcohen si qendra prodhuese, ndërsa Shqipëria po orientohet drejt turizmit dhe pasurive të paluajtshme.
Rajoni ndahet mes prodhimit dhe shërbimeve
Një analizë e fundit për Ballkanin Perëndimor tregon se investimet e huaja direkte (IHD) kanë pësuar një zhvendosje strukturore. Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Bosnja dhe Hercegovina po konsolidohen si destinacione prodhuese, ndërsa Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi po orientohen kryesisht drejt shërbimeve, me dominim të turizmit dhe pasurive të paluajtshme.
Ndryshime cilësore në sektorë
Raporti nënvizon gjithashtu një përmirësim cilësor brenda industrive në rajon, ku vendet po kalojnë nga aktivitete me vlerë të ulët drejt sektorëve më të avancuar. Shqipëria ka parë një zhvendosje nga tekstilet drejt pajisjeve elektrike si nënsektor kryesor i investimeve, ndërsa vendet e tjera kanë avancuar drejt industrive më të sofistikuara si ajo automobilistike dhe teknologjike.
Më pak vende pune nga IHD-të
Një nga tendencat kryesore që evidenton Banka Botërore është ulja e numrit të vendeve të punës të krijuara nga investimet e huaja. Në Shqipëri, krijimi i vendeve të reja të punës ka rënë nga rreth 9 mijë në vit gjatë periudhës 2010–2014, në rreth 3,700 në vitet 2022–2025. Një tendencë e ngjashme vihet re edhe në vendet e tjera të rajonit.
Investime më cilësore, por më pak intensive në punësim
Sipas raportit, kjo rënie lidhet me faktin se investimet e reja janë më të orientuara drejt sektorëve me produktivitet më të lartë dhe vlerë të shtuar më të madhe, të cilat kërkojnë më pak fuqi punëtore. Projektet greenfield, që nisin nga zero, po përqendrohen gjithnjë e më shumë në aktivitete me vlerë të shtuar të mesme dhe të lartë.
Shqipëria në tranzicion
Edhe pse Shqipëria dhe Serbia kanë rreth 80 për qind të vendeve të punës nga IHD-të në sektorë me vlerë të shtuar të lartë, raporti thekson se vendi po shfaq një zhvendosje drejt sektorëve me vlerë të shtuar të mesme. Ky zhvillim nënvizon nevojën për politika që fokusohen në cilësinë e investimeve dhe jo vetëm në volum.
Sfida për të ardhmen
Banka Botërore sugjeron se vendet e rajonit duhet të vijojnë strategjitë për të tërhequr investime më të avancuara dhe për të rritur produktivitetin. Për Shqipërinë, diversifikimi i ekonomisë dhe ulja e varësisë nga pasuritë e paluajtshme dhe turizmi mbeten sfida kyçe për një rritje më të qëndrueshme.
k.jpg)