Mineralet kritike do të marrin prioritet, deri në vitin 2030 synohen 55 mln euro financime
Qeveria synon të rrisë me 50% numrin e lejeve për kërkim–zbulimin e mineraleve kritike deri në vitin 2040, krahasuar me nivelin e lejeve aktive në fund të vitit 2025.
Objektivi është pjesë e projektvendimit “Për miratimin e Strategjisë Kombëtare për Zhvillimin e Sektorit Minerar 2026–2040”, të hartuar nga Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë (MEI).
Pas publikimit te konsultime publike në mesin e muajit dhjetor 2025 nga MIE, projektvendimi është miratuar në mbledhjen e muajit gusht 2026 të këshillit Konsultativ për Agjencia për Mbështetjen e Vetëqeverisjes Vendore, për të kaluar më pas për miratim në Këshillin e Ministrave.
Projektvendimi parashikon zgjerimin e kërkimeve minerare, përmirësimin e procedurave të licencimit dhe përafrimin e mënyrës së raportimit të rezervave minerare me standardet ndërkombëtare UNFC/JORC.
Gjithashtu, deri në fund të vitit 2027 pritet të miratohet Programi Kombëtar i Kërkimeve Minerare, si një instrument për orientimin e investimeve drejt burimeve strategjike dhe lëndëve të para kritike.
Një ndër objektivat kryesore të strategjisë është rivlerësimi i të paktën 80% të burimeve dhe rezervave kombëtare deri në vitin 2030, si dhe krijimi i paketave të standardizuara të të dhënave gjeologjike (“Exploration Data Packages”) për të paktën 20 zona me potencial, me qëllim tërheqjen e investitorëve.
Përmes strategjisë synohet gjithashtu një rritje me 30% e investimeve private në kërkimet minerare deri në vitin 2030, përmes skemave të bashkëfinancimit publik–privat dhe përmirësimit të klimës së investimeve.
Në relacionin shoqërues të dokumentit evidentohen disa sfida që pengojnë zhvillimin e sektorit. Ndër to përmenden mungesa e kërkimeve të reja minerare, mungesa e një programi kombëtar të koordinuar për kërkim–zbulimin, si dhe shpërndarja e lejeve minerare pa një orientim të qartë mbi bazën e hartave të potencialit gjeologjik.
Një tjetër problem lidhet me mungesën e standardizimit të plotë të të dhënave minerare sipas standardeve ndërkombëtare dhe mungesën e një sistemi të konsoliduar për raportimin e rezervave.
Sipas dokumentit, sektori vijon të dominohet nga aktivitetet e lidhura me materialet e ndërtimit, ndërsa prodhimi i mineraleve metalore mbetet modest. Kjo krijon nevojën për një reformim më të thelluar ligjor, institucional dhe mjedisor, me fokus te mineralet kritike.
Strategjia Minerare parashikon një fazë të parë investimesh të shtuara për periudhën 2026–2030, e lidhur edhe me objektivin e integrimit në Bashkimin Evropian. Sipas dokumentit, financimi i parashikuar në përputhje me Strategjinë Kombëtare të Specializimit Inteligjent arrin në 5,9 mld lekë ose rreth 55 mln euro për 5 vite.
Ky nivel financimi është më i lartë se mesatarja historike e buxhetit të sektorit, ndaj dokumenti parashikon që hendeku financiar të mbulohet përmes fondeve të Bashkimit Evropian, investimeve private dhe mbështetjes së donatorëve ndërkombëtarë.
Për periudhën 2031–2040, strategjia parashikon një fazë konsolidimi, me rritje të kontrolluar të buxhetit me rreth 3% në vit, për të ruajtur kapacitetet institucionale dhe investimet në infrastrukturën minerare.
Nëpërmjet kësaj strategjie, qeveria synon ta kthejë sektorin minerar nga një industri e fokusuar kryesisht te shfrytëzimi tradicional i burimeve, në një sektor më të orientuar drejt mineraleve kritike, teknologjive të gjelbra dhe zinxhirëve të furnizimit evropian.
k.jpg)