Pengesat kyç për marrëveshjen SHBA-Iran që synon shmangien e luftës

05-02-2026

Bisedimet mes Uashingtonit dhe Teheranit për një marrëveshje të re po përballen me disa pengesa të mëdha, që lidhen me programin bërthamor, raketat balistike dhe rolin rajonal të Iranit.

I dërguari i posaçëm i Shtëpisë së Bardhë, Steve Witkoff, dhe ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, pritet të takohen më 6 shkurt, në një përpjekje për të arritur një marrëveshje që synon shmangien e një përshkallëzimi ushtarak. Këto bisedime zhvillohen në një klimë të tensionuar, teksa presidenti amerikan Donald Trump ka dislokuar kapacitete të mëdha ushtarake në Gjirin Persik dhe administrata e tij po shqyrton edhe opsione ushtarake kundër Teheranit.

Irani kërkon që negociatat të kufizohen vetëm te programi bërthamor, ndërsa SHBA-ja synon një marrëveshje më të gjerë, që të përfshijë edhe kufizime mbi raketat balistike dhe ndërprerjen e mbështetjes për grupet e armatosura në Lindjen e Mesme.

Programi bërthamor dhe pasurimi i uraniumit

Shtetet e Bashkuara kërkojnë që Irani të ndalë plotësisht pasurimin e uraniumit dhe të heqë dorë nga rezervat e tij prej rreth 400 kilogramësh uranium të pasuruar në nivel të lartë, hapa që do ta pengonin Teheranin të ndërtojë një armë bërthamore. Këto kërkesa janë refuzuar më herët nga Irani, por analistët vlerësojnë se pozita negociuese e Teheranit është dobësuar ndjeshëm.

Udhëheqja iraniane po përballet me vështirësi të mëdha të brendshme, përfshirë trazira sociale dhe kolaps ekonomik, ndërsa presioni ushtarak amerikan është rritur ndjeshëm. Gjendja e programit bërthamor është gjithashtu problematike, pasi objektet kryesore të pasurimit në Fordo dhe Natanz u goditën nga sulmet amerikane gjatë luftës 12-ditore mes Iranit dhe Izraelit në qershor të vitit të kaluar.

Një nga vështirësitë praktike lidhet me rikuperimin e rezervave të uraniumit të pasuruar, të cilat sipas ekspertëve janë përzier me rrënojat pas bombardimeve. Sipas ish-zyrtarëve të Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Bërthamore, ekziston edhe rreziku që një bombë amerikane e pashpërthyer, e përdorur gjatë sulmeve, të mbetet aktive nën tokë, duke e bërë procesin e pastrimit shumë të rrezikshëm.

Një alternativë e diskutuar është rikthimi te ideja e një konsorciumi rajonal për pasurimin e uraniumit, që do t’i lejonte Iranit pasurim vetëm në nivele të ulëta për qëllime civile. Megjithatë, kjo ide përballet me pengesa teknike dhe politike, pasi vendet e rajonit me programe bërthamore civile kanë hequr dorë nga pasurimi i uraniumit.

Raketat balistike

Një tjetër pikë e fortë përplasjeje është programi i raketave balistike të Iranit. SHBA-ja kërkon kufizime mbi rrezen e veprimit dhe numrin e raketave, me synimin për të pamundësuar goditjet ndaj Izraelit dhe bazave amerikane në rajon.

Aktualisht, Irani ka një kufi zyrtar prej 2,000 kilometrash për rrezen e veprimit të raketave të tij, çka e bën Izraelin dhe bazat amerikane në Gjirin Persik të arritshme. Edhe pse Izraeli ka goditur objektet e prodhimit të raketave gjatë luftës së qershorit, vlerësohet se Irani vijon të ketë mijëra raketa balistike me rreze të shkurtër veprimi.

Teherani ka refuzuar kategorikisht çdo diskutim për kufizimin e këtij programi, duke e konsideruar atë thelbësor për mbrojtjen kombëtare.

Roli rajonal dhe grupet e armatosura

SHBA-ja kërkon gjithashtu që Irani të ndërpresë mbështetjen për grupet e armatosura në Liban, Irak dhe Jemen. Për Teheranin, i ashtuquajturi “boshti i rezistencës” është një element kyç i strategjisë së tij mbrojtëse kundër Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara.

Edhe pse ky rrjet aleatësh qëndroi kryesisht pasiv gjatë sulmeve ajrore të Izraelit vitin e kaluar, analistët paralajmërojnë se ai mund të aktivizohet nëse negociatat dështojnë dhe situata përshkallëzohet në konflikt të hapur.

Në këtë kontekst, çdo marrëveshje mes SHBA-së dhe Iranit mbetet e vështirë, pasi kërkon kompromis në fusha që Teherani i konsideron thelbësore për mbijetesën dhe sigurinë e tij strategjike.

Burimi: Shqiptarja.com