Analiza: Pse ushqimet në Shqipëri mbeten të shtrenjta edhe pas zhvlerësimit të euros

Zhvlerësimi i euros nuk po reflektohet në çmimet e produkteve të importuara në Shqipëri, për shkak të kostove shtesë, strukturës oligopoliste të tregut dhe mungesës së konkurrencës reale.

Pse kursi i këmbimit nuk ulet në raft

Produktet e importuara në Shqipëri shpesh rezultojnë më të shtrenjta se në vendet e origjinës, edhe në periudha kur euro dobësohet ndjeshëm ndaj lekut. Sipas një analize të publikuar nga ALTAX, në praktikë zhvlerësimi i euros kalon pothuajse i padukshëm për konsumatorin shqiptar.

Arsyeja kryesore është se çmimi final i një produkti nuk përcaktohet vetëm nga kursi i këmbimit. Importuesit dhe tregtarët përfshijnë në kosto transportin, sigurimin, doganat, taksat dhe TVSH-në, si edhe marzhet e fitimit. Për më tepër, shpesh aplikohet edhe një “premium rreziku” për të mbuluar luhatjet e mundshme valutore, inflacionin apo pasiguritë ekonomike.

Si rezultat, edhe kur euro bie, kjo ulje nuk përkthehet automatikisht në çmime më të ulëta në raft. Në shumë raste, përfitimi mbetet në zinxhirin e importuesit dhe jo në xhepin e konsumatorit.

Roli i mungesës së konkurrencës

Analiza thekson se struktura e tregut shqiptar e vështirëson reflektimin e kursit të këmbimit në çmimet finale. Tregu është i vogël dhe me nivel të kufizuar konkurrence, ku një numër i reduktuar aktorësh kontrollon importin dhe shpërndarjen e produkteve. Në këto kushte, çmimet ndikohen më shumë nga fuqia oligopoliste sesa nga luhatjet reale të euros.

Kjo bën që zhvlerësimi i euros të ketë ndikim më të madh në marzhet e fitimit të importuesve, sesa në çmimin që paguan konsumatori.

Kur diferenca bëhet abuzive

Sipas analizës, abuzimi real ekonomik nis kur diferenca mes çmimit të të njëjtit produkt në vendin e origjinës dhe në Shqipëri bëhet e pajustifikueshme. Nëse një produkt shitet 1 euro në Itali dhe 2.50–3.00 euro në Shqipëri, ndërkohë që kostoja e justifikueshme do të ishte rreth 1.50 euro, diferenca shtesë përfaqëson rente oligopolistike dhe mungesë reale konkurrence.

Në kushte normale, për shkak të transportit, doganave, TVSH-së dhe marzheve standarde, çmimi në Shqipëri mund të jetë 40–60% më i lartë se në vendin e origjinës. Kjo konsiderohet rritje strukturore e justifikueshme për një ekonomi të vogël importuese. Problemi lind kur rritja arrin 120–200% dhe nuk mbështetet më në kosto reale, por në dominim tregu.

Struktura e tregut të vogël

Shqipëria operon si një treg me volume të ulëta blerjeje dhe fuqi të kufizuar negociuese. Importuesit vendas nuk blejnë në sasi masive, çka i privon nga ekonomitë e shkallës që kanë tregjet e mëdha si Italia apo Gjermania. Kjo e bën çmimin e blerjes për njësi më të lartë që në burim, edhe para shtimit të kostove të tjera.

Çfarë do të sillte ulje reale çmimesh

Sipas ALTAX, ulja e qëndrueshme e çmimeve do të ishte e mundur vetëm nëse përmbushen disa kushte strukturore: hapje reale e tregut të importit për më shumë aktorë, rritje e konkurrencës në tregun e brendshëm, aplikim i TVSH-së së diferencuar për ushqimet bazë, funksionim më efektiv i autoritetit të konkurrencës dhe transparencë publike përmes platformave të krahasimit të çmimeve.

Pa këto ndërhyrje, zhvlerësimi i euros pritet të vazhdojë të ketë ndikim minimal në çmimet që paguajnë konsumatorët shqiptarë.

Burimi: Scan

Më të lexuarat