Ministria e Mjedisit propozon ndalimin e qeseve të holla plastike dhe detyrime të reja për paketimin dhe riciklimin.

Bizneset që prodhojnë, importojnë ose tregtojnë produkte të ambalazhuara mund të përballen me rregulla të reja për paketimin, etiketimin dhe menaxhimin e mbetjeve.

Një projektvendim i Ministrisë së Mjedisit, i publikuar për konsultim, synon të kufizojë përdorimin e plastikës njëpërdorimëshe, të rrisë riciklimin dhe të përcaktojë përgjegjësi më të qarta për operatorët ekonomikë gjatë gjithë ciklit të jetës së ambalazheve.

Dokumenti synon përafrimin e legjislacionit shqiptar me Rregulloren e Bashkimit Evropian për ambalazhet dhe mbetjet e tyre.

Ndryshimet e propozuara prekin prodhuesit, importuesit, tregtarët, kompanitë e shpërndarjes, bizneset e shitjeve online dhe konsumatorët. Duke qenë se projektvendimi është ende në konsultim publik, masat e parashikuara nuk përbëjnë detyrime të reja të miratuara përfundimisht.

Ndalohen qeset plastike nën 70 mikronë, qeset e tjera nuk do të jepen falas

Një nga masat kryesore të projektvendimit është ndalimi i prodhimit, importimit, shpërndarjes dhe përdorimit në pikat e shitjes të qeseve mbajtëse plastike me trashësi më të vogël se 70 mikronë. Përjashtim bëjnë qeset shumë të lehta, sipas përcaktimeve të dokumentit. Ndalimi përfshin gjithashtu qeset plastike oxo-degradueshme, pavarësisht trashësisë apo përmasave të tyre.

Për qeset plastike me trashësi 70 mikronë ose më shumë, projektvendimi përcakton kushte të veçanta. Ato duhet të jenë të projektuara për përdorim të shumëfishtë, të kenë qëndrueshmëri të përshtatshme dhe të shoqërohen me dokumentacion që vërteton përbërjen dhe karakteristikat teknike. Informacioni për trashësinë, materialin dhe mundësinë e ripërdorimit duhet të jetë i dukshëm dhe i lexueshëm.

Këto qese nuk do të mund t'u ofrohen konsumatorëve falas. Çmimi i tyre duhet të paraqitet veçmas dhe në mënyrë të dukshme në pikën e shitjes, si dhe të evidentohet veçmas në dokumentin fiskal, kur kjo është teknikisht e mundur. Për bizneset, ndryshimet nënkuptojnë rishikimin e furnizimeve dhe praktikave të përdorimit të qeseve, ndërsa për konsumatorët synohet nxitja e alternativave të ripërdorshme.

Kufizime për paketimet e tepërta, ndryshime edhe për shitjet online

Projektvendimi synon të reduktojë peshën dhe vëllimin e ambalazheve, pa cenuar sigurinë dhe mbrojtjen e produkteve. Në fokus janë shtresat e panevojshme të paketimit, ambalazhet e dyfishta që përdoren kryesisht për qëllime estetike ose marketingu, si dhe hapësirat e tepërta brenda kutive.

Prodhuesit dhe operatorët ekonomikë duhet të marrin parasysh përdorimin e materialeve që riciklohen më lehtë, përfshirë ambalazhet e përbëra nga një material i vetëm, kur kjo është e përshtatshme për produktin. Dokumenti nxit gjithashtu përdorimin e arkave, kutive dhe paletave të kthyeshme për transportin e mallrave ndërmjet bizneseve.

Ndryshimet mund të prekin edhe kompanitë që realizojnë shitje online, të cilat mund të duhet të përshtatin përmasat e kutive dhe materialet e përdorura për dërgesat. Synimi është që ambalazhi të përmbushë funksionin e mbrojtjes dhe transportit të produktit, pa krijuar mbetje të panevojshme.

Sistem depozitë-rimbursimi për shishet dhe ambalazhet e pijeve

Një tjetër masë e rëndësishme është krijimi i një sistemi depozitë-rimbursimi për ambalazhet njëpërdorimëshe të pijeve. Sipas projektvendimit, konsumatori do të paguajë një shumë depozite gjatë blerjes së produktit, e cila do t'i kthehet plotësisht pas dorëzimit të ambalazhit bosh në pikat e autorizuara të grumbullimit.

Ky mekanizëm synon të nxisë kthimin e shisheve dhe ambalazheve të tjera të përfshira në skemë, duke rritur sasinë e materialeve që grumbullohen veçmas dhe mund të riciklohen. Për funksionimin e sistemit do të nevojiten pika kthimi, organizim logjistik dhe bashkëpunim ndërmjet prodhuesve, tregtarëve dhe operatorëve përgjegjës.

Projektvendimi parashikon që sistemet e grumbullimit dhe rikuperimit të financohen nga subjektet prodhuese, në përputhje me parimin se ndotësi paguan. Megjithatë, në pjesën e përgjithshme të dokumentit nuk përcaktohet një shumë konkrete e depozitës që konsumatori do të paguajë për çdo ambalazh.

Prodhuesit do të mbulojnë kostot e menaxhimit të mbetjeve

Dokumenti forcon parimin e përgjegjësisë së zgjeruar të prodhuesit, sipas të cilit subjektet që vendosin ambalazhe në treg duhet të organizojnë, individualisht ose përmes shoqërive përkatëse, sisteme për kthimin, grumbullimin e diferencuar dhe rikuperimin e mbetjeve.

Kjo do të thotë se përgjegjësia e biznesit nuk përfundon me shitjen e produktit. Sipas skemës së propozuar, operatorët ekonomikë duhet të kontribuojnë në mbulimin e kostove të grumbullimit, transportit, klasifikimit dhe trajtimit të mbetjeve të ambalazheve.

Projektvendimi parashikon gjithashtu regjistrimin e subjekteve prodhuese përpara vendosjes së ambalazheve në treg, pajisjen e tyre me numër unik regjistrimi dhe raportimin elektronik të të dhënave për llojin, peshën dhe sasinë e ambalazheve. Agjencia Kombëtare e Mjedisit do të ketë rol në administrimin dhe verifikimin e këtyre të dhënave, përfshirë monitorimin e objektivave të riciklimit dhe rikuperimit.

Për bizneset, kërkesat e reja mund të sjellin nevojën për dokumentacion më të plotë, identifikimin e materialeve të përdorura dhe planifikimin e kostove që lidhen me menaxhimin e mbetjeve.

Etiketim, kode QR dhe kërkesa për sigurinë e ambalazheve

Projektvendimi përmban edhe kërkesa për gjurmueshmërinë e ambalazheve përmes dokumentacionit teknik dhe sistemeve të identifikimit, përfshirë kodet QR dhe barkodet digjitale. Qëllimi është identifikimi i materialit dhe origjinës së ambalazhit përgjatë zinxhirit të furnizimit, si dhe verifikimi i përputhshmërisë me kërkesat ligjore.

Ambalazhet duhet të plotësojnë gjithashtu kërkesa për sigurinë, higjienën dhe kufizimin e substancave të dëmshme. Për produktet ushqimore dhe kategoritë e tjera të ndjeshme ndaj kontaktit me materialet e paketimit parashikohen kërkesa të posaçme.

Këto dispozita mund të kërkojnë përshtatje të proceseve të prodhimit, dokumentacionit dhe etiketimit, veçanërisht për kompanitë që importojnë produkte të ambalazhuara ose furnizojnë zinxhirë të mëdhenj tregtarë.

Objektivat deri në vitin 2040, më shumë ambalazhe të ripërdorshme dhe plastikë të ricikluar

Projektvendimi përcakton edhe objektiva afatgjata për rritjen e përdorimit të ambalazheve të ripërdorshme dhe materialeve plastike të ricikluara. Për disa kategori ambalazhesh transporti, përfshirë paletat, kutitë dhe arkat, parashikohet që të paktën 40 për qind e tyre të jenë të ripërdorshme brenda një sistemi ripërdorimi, me synimin që ky nivel të arrijë të paktën 70 për qind nga 1 janari 2040.

Për disa përdorime të ambalazheve të transportit ndërmjet subjekteve të lidhura ose operatorëve ekonomikë brenda Shqipërisë, dokumenti parashikon kërkesa edhe më të larta për ripërdorimin.

Sa u përket ambalazheve plastike, projektvendimi përcakton nivele minimale të përmbajtjes së materialit të ricikluar, të diferencuara sipas kategorisë. Për shembull, nga 1 janari 2040, disa kategori ambalazhesh duhet të përmbajnë të paktën 50 për qind plastikë të ricikluar, ndërsa për kategori të tjera përcaktohen nivele të ndryshme.

Këto objektiva kërkojnë planifikim afatgjatë nga prodhuesit, importuesit dhe furnizuesit, si për përzgjedhjen e materialeve, ashtu edhe për organizimin e zinxhirit të furnizimit dhe përmbushjen e kërkesave teknike. Nëse miratohet, projektvendimi do të sjellë ndryshime në mënyrën se si bizneset përdorin, tregtojnë dhe menaxhojnë ambalazhet, me synimin për të kufizuar mbetjet plastike dhe për të rritur riciklimin.

Burimi: Ekofin.al