Izraeli përballet me një garë zgjedhore mes Netanyahut dhe Eisenkotit, ndërsa formimi i qeverisë mund të kërkojë negociata të gjata.

Izraeli përballet me zgjedhje parlamentare që, sipas raportimit të BBC-së të përcjellë në material, konsiderohen ndër më të rëndësishmet në historinë e vendit.

Siguria kombëtare, e ardhmja e demokracisë dhe përplasjet politike janë ndër çështjet kryesore të fushatës. Sipas raportimeve të cituara, rreth 70 mijë izraelitë janë kthyer nga jashtë vendit për të votuar, ndërsa afërsisht gjysmë milioni qytetarë pritet të votojnë për herë të parë.

Sondazhet e publikuara të premten, sipas materialit, tregojnë një garë të ngushtë mes kryeministrit Benjamin Netanyahu dhe ish-shefit të ushtrisë, Gadi Eisenkot. Asnjëri prej kampeve politike nuk rezulton të ketë mbështetjen e mjaftueshme në këto sondazhe për të siguruar 61 mandatet e nevojshme për shumicën parlamentare.

Sistemi proporcional zgjedhor i Izraelit kërkon zakonisht krijimin e koalicioneve, ndërsa qëndrimet e partive për bashkëpunimin me njëra-tjetrën mund ta ndërlikojnë formimin e qeverisë.

Dy kampe politike përballë njëri-tjetrit

Gadi Eisenkot, drejtuesi i partisë së re Yashar, paraqitet si figura kryesore e të ashtuquajturit “blloku i ndryshimit”, një grupim partish me orientime të ndryshme politike që bashkohen nga synimi për t'i dhënë fund qeverisjes së Netanyahut. Në këtë kamp përfshihen edhe ish-kryeministri Naftali Bennett dhe Avigdor Lieberman, të dy politikanë të së djathtës me qëndrime të ashpra për çështjet e sigurisë, si dhe Yair Golan, një ish-gjeneral me orientim të majtë.

Benjamin Netanyahu, i cili shërbeu për herë të parë si kryeministër në vitin 1996, mbështetet te aleanca me partitë e së djathtës ekstreme dhe ato hebraike ultraortodokse. Këto forca përbëjnë koalicionin aktual qeverisës, të cilin materiali e përshkruan si më të djathtin në historinë e Izraelit.

Në garë janë edhe dy blloqe politike arabe. Arabët përbëjnë rreth një të pestën e popullsisë së Izraelit dhe një pjesë e madhe e tyre identifikohen si qytetarë palestinezë të Izraelit. Partitë e tyre mund të kenë rol të rëndësishëm në negociatat për formimin e qeverisë, megjithëse pothuajse të gjitha partitë kryesore hebraike kanë përjashtuar bashkëpunimin me to.

Siguria kombëtare dhe sulmet e 7 tetorit në qendër të debatit

Fushata zgjedhore është përqendruar kryesisht te siguria kombëtare. Opozita kritikon Netanyahun për dështimet e sigurisë që paraprinë sulmet e 7 tetorit 2023, të udhëhequra nga Hamasi kundër Izraelit. Në këto sulme u vranë rreth 1,200 persona, ndërsa 251 të tjerë u morën peng dhe u dërguan në Gaza.

Forcat opozitare kërkojnë krijimin e një komisioni të pavarur hetimor për të përcaktuar përgjegjësitë lidhur me këto ngjarje. Netanyahu e ka kundërshtuar këtë kërkesë, duke argumentuar se një komision i tillë do të ishte i njëanshëm ndaj tij.

Një tjetër çështje e rëndësishme është gjendja e demokracisë dhe pavarësia e sistemit gjyqësor. Kritikët e kryeministrit shprehin shqetësime për ndikimin e reformave të propozuara në drejtësi, të cilat shkaktuan protesta masive përpara sulmeve të 7 tetorit. Netanyahu përballet gjithashtu me një proces gjyqësor për akuza korrupsioni, të cilat i mohon.

Në fushatën e tij, kryeministri ka theksuar rolin e vet në garantimin e sigurisë kombëtare, rezultatet ushtarake të Izraelit në konfliktet në Lindjen e Mesme dhe marrëdhëniet e afërta me presidentin amerikan Donald Trump.

Në ditët e fundit të fushatës, Netanyahu u përfshi në polemika pas publikimit të një imazhi të krijuar me inteligjencë artificiale, ku paraqitej një bombë bërthamore që godiste Tel Avivin. Ai paralajmëroi se është i vetmi udhëheqës që mund ta mbrojë Izraelin nëse Irani siguron armë bërthamore. Eisenkot e kritikoi këtë qëndrim, duke e cilësuar kryeministrin si “histerik”.

Ndërkohë, sipas raportimeve të mediave amerikane dhe izraelite të përmendura në material, Netanyahu kishte kërkuar veprime të reja ushtarake kundër Iranit përpara zgjedhjeve, por ishte kundërshtuar nga shefi i ushtrisë izraelite dhe nuk kishte siguruar miratimin e Trumpit për sulme të reja. Netanyahu i ka mohuar këto raportime.

Rekrutimi ushtarak i hebrenjve ultraortodoksë, një tjetër çështje përçarëse

Një nga temat më të debatueshme të fushatës është rekrutimi ushtarak i burrave hebrenj ultraortodoksë. Qeveria e Netanyahut nuk ka zbatuar vendimin e Gjykatës Supreme që parashikon rekrutimin në ushtri të burrave ultraortodoksë që studiojnë me kohë të plotë në institucione fetare.

Çështja ka shkaktuar përplasje politike dhe shoqërore, veçanërisht në një periudhë kur mijëra qytetarë të tjerë janë thirrur për të shërbyer në konfliktet e fundit ushtarake.

Gaza dhe e ardhmja e palestinezëve

Në lidhje me Gazën, Eisenkot mban një qëndrim përgjithësisht të ngjashëm me atë të Netanyahut. Ai ka premtuar se do t'i japë fund qeverisjes së Hamasit në territor brenda 18 muajve, përmes një plani paqeje të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara ose, nëse kjo përpjekje dështon, përmes ndërhyrjes ushtarake.

Sipas materialit, Izraeli ka vijuar sulmet në Gaza pothuajse çdo ditë që prej arritjes së armëpushimit vitin e kaluar, duke deklaruar se objektivat janë operativët e Hamasit.

Sa i përket Bregut Perëndimor të pushtuar, Eisenkot mbështet në përgjithësi vendbanimet izraelite, të cilat konsiderohen të paligjshme sipas së drejtës ndërkombëtare. Megjithatë, ai kërkon masa më të ashpra ndaj kolonëve hebrenj ekstremistë, sulmet e të cilëve ndaj palestinezëve kanë arritur nivele rekord, sipas të dhënave të Kombeve të Bashkuara.

Eisenkot ka folur gjithashtu për krijimin e kushteve për një formë autonomie palestineze ose një shtet me kompetenca të kufizuara, por nën kontrollin përfundimtar të sigurisë nga Izraeli. Ndërkohë, zgjidhja me dy shtete, që parashikon krijimin e një shteti të pavarur palestinez që bashkëjeton në paqe me Izraelin, është zhvendosur pothuajse tërësisht jashtë debatit kryesor politik izraelit.

Formimi i qeverisë mund të kërkojë negociata të gjata

Megjithëse gara paraqitet kryesisht si një përballje mes Netanyahut dhe Eisenkotit, sistemi parlamentar izraelit lejon që negociatat e koalicionit të çojnë edhe në zgjedhjen e një figure tjetër për postin e kryeministrit. Drejtuesit e partive mund ta kushtëzojnë mbështetjen e tyre për një koalicion me kërkesa për poste dhe marrëveshje politike.

Një nga mundësitë e diskutuara është mbështetja joformale e një qeverie të pakicës të drejtuar nga Eisenkot prej partive arabe. Megjithatë, Avigdor Lieberman, i cili mund të jetë një partner i rëndësishëm në negociata, ka përjashtuar pjesëmarrjen në një marrëveshje të tillë.

Sipas raportimit të përcjellë, televizionet izraelite pritet të publikojnë sondazhet në dalje të votuesve të martën, në orën 22:00 sipas orës lokale, ose 20:00 GMT. Këto sondazhe japin një tregues fillestar të rezultatit, por mund të ndryshojnë nga numërimi përfundimtar. Edhe votat e qindra mijëra ushtarëve dhe rezervistëve izraelitë mund të ndikojnë në shpërndarjen e mandateve, pasi një pjesë e tyre pritet të numërohen të mërkurën.

Nëse asnjë kamp politik nuk arrin të krijojë një shumicë parlamentare dhe nuk formohet një qeveri e pakicës, Izraeli mund të përballet me një tjetër periudhë bllokimi politik dhe me nevojën për zgjedhje të reja. Në një situatë të tillë, Netanyahu do të vazhdonte të ushtronte detyrën e kryeministrit në detyrë.

Izraeli ka përjetuar më parë periudha të ngjashme paqëndrueshmërie politike. Mes viteve 2019 dhe 2022, vendi zhvilloi pesë palë zgjedhje parlamentare, pasi partitë nuk arritën vazhdimisht marrëveshje për krijimin e qeverisë.

Debati zgjedhor përfshin kështu jo vetëm drejtimin e ardhshëm politik të Izraelit, por edhe çështje të sigurisë kombëtare, funksionimit të institucioneve demokratike, marrëdhënieve me palestinezët dhe mundësisë për të krijuar një qeveri të qëndrueshme.

Burimi: Shqiptarja